Forteiland Pampus op longlist VriendenLoterij Museumprijs 2026
Forteiland Pampus behoort tot de zeven musea die kans maken op de VriendenLoterij Museumprijs 2026. Het thema van dit jaar is ‘het groene museum’. De vakjury selecteerde uit 24 aanmeldingen zeven musea die volgens haar het beste laten zien hoe duurzaamheid een structurele plek krijgt binnen een museumorganisatie.
Waarom staat Pampus op de longlist?
Fossielvrij eiland op UNESCO Werelderfgoed
Energie uit zon, wind en biovergisting
Drinkwater uit het IJmeer
Duurzaamheid zichtbaar gemaakt voor bezoekers
Educatie over energie, water, voedsel en biodiversiteit
Historische zelfredzaamheid vertaald naar de toekomst
Voor Pampus is deze plek op de longlist een bijzondere erkenning. Het eiland werd ruim 130 jaar geleden gebouwd als zelfvoorzienend fort midden in het water. Vandaag vormt die historische zelfredzaamheid de basis voor een fossielvrije toekomst.
Maar minstens zo belangrijk is wat bezoekers daarvan meenemen. Op Pampus zien zij niet alleen hoe energie wordt opgewekt, water wordt gemaakt en voedsel groeit. Ze ontdekken ook hoe grote maatschappelijke vraagstukken zichtbaar worden op een plek die klein genoeg is om te begrijpen.
Juist die combinatie van erfgoed, duurzaamheid en publieksbeleving maakt Pampus volgens de jury één van de zeven musea die het beste invulling geven aan het thema ‘het groene museum’.
Van zelfvoorzienend fort naar fossielvrij eiland
Forteiland Pampus maakt deel uit van UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies. Toen het fort eind negentiende eeuw werd gebouwd, moest het zelfstandig kunnen functioneren, met eigen voorzieningen voor energie, water en voedselopslag.
Die historische zelfredzaamheid vormt vandaag de basis voor een nieuwe stap: een fossielvrije en toekomstbestendige manier van werken. Het eiland wekt energie op met zon en wind, slaat die op, verwerkt organische reststromen via biovergisting en maakt drinkwater uit het IJmeer.
“Deze plek is ooit gebouwd om zelfstandig te kunnen functioneren. Die historische zelfredzaamheid vormt vandaag de basis voor een fossielvrije en toekomstbestendige aanpak. We zijn trots dat de jury dat heeft gezien.”
– Janneke Godschalk, directeur Forteiland Pampus
Duurzaamheid die je kunt beleven
Op Pampus blijft duurzaamheid niet verborgen achter technische installaties of beleidsstukken. Bezoekers zien hoe het eiland werkt.
Tijdens rondleidingen ontdekken zij hoe energie wordt opgewekt en opgeslagen. De watermaker laat zien hoe van IJmeerwater schoon water wordt gemaakt. In de moestuin, het restaurant en de educatieve programma’s komen thema’s als voedselvoorziening, biodiversiteit en grondstoffengebruik tot leven.
Voor scholen, bedrijven en andere groepen vormt het eiland een plek waar verleden en toekomst samenkomen. Niet als theoretisch verhaal, maar als iets wat je kunt zien, ervaren en bespreken.
Op Pampus worden niet alleen successen zichtbaar, maar ook de uitdagingen. Verduurzamen is niet altijd eenvoudig. Juist door die praktijkervaring te delen wil het eiland bezoekers inspireren om na te denken over hun eigen keuzes.
Inspirerend eiland
De afgelopen jaren veranderde niet alleen de energievoorziening van het eiland. Ook de natuur profiteerde mee. De aanleg van een moestuin, bloemen- en kruidentuin zorgde voor meer ruimte voor insecten, vogels en andere dieren. Vrijwillige vogelaars nemen bezoekers regelmatig mee in hun onderzoek naar trekvogels op het eiland.
Juist doordat Pampus klein en overzichtelijk is, worden grote maatschappelijke vraagstukken tastbaar. Het eiland fungeert als een levende proeftuin waar erfgoed, natuur, techniek en duurzaamheid samenkomen.
Als het op een klein eiland midden in het IJmeer mogelijk is om fossielvrij te functioneren, welke lessen zijn dan toepasbaar op de wereld daarbuiten?
Hoe gaat het verder?
De vakjury bezoekt de komende maanden alle zeven musea op de longlist. Eind oktober wordt bekendgemaakt welke drie musea doorgaan naar de finale van de VriendenLoterij Museumprijs 2026.
In november mag het publiek stemmen op zijn favoriet. De winnaar ontvangt €100.000 om een museumdroom te realiseren.
Wij voelen ons vereerd dat Pampus tot de laatste zeven kandidaten behoort. Niet alleen als erkenning voor wat er op het eiland is gerealiseerd, maar ook voor de manier waarop we bezoekers meenemen in het verhaal van een duurzamere toekomst.
“Pampus laat zien dat verduurzamen mogelijk is, maar ook dat het soms ingewikkeld is. Juist dat eerlijke verhaal willen we delen.
We hopen dat bezoekers niet alleen zien wat hier gebeurt, maar zich ook afvragen wat zij zelf kunnen meenemen naar huis.”
Janneke Godschalk, directeur Forteiland Pampus
